Zawieszenie dzwonu Zygmunta na wieży katedry w r. 1521 w Krakowie (Jan Matejko).

Zawieszenie dzwonu Zygmunta na wieży

katedry w r. 1521 w Krakowie.

źródło: http://www.pinakoteka.zascianek.pl/Matejko/Images/Dzwon.jpg

Matejko namalował ten obraz w 1874 roku. Wbrew nazwie przedstawia on zupełnie inną scenę - wydobycia dzwonu z ludwisarskiej formy oraz poświęcenia. Z lewej strony widzimy króla Zygmunta I Starego, królową Bonę oraz ich świtę. Przed parą królewską siedzi Stańczyk. Nad dzwonem z podniesionymi rękami stoi jego twórca, Hans Beham, ludwisarz z Norymbergi. W centrum obrazu aktu poświęcenia dokonuje biskup krakowski Jan Chojeński. Scena rozgrywa się przed Bramą Wiślaną (niezachowaną do naszych czasów). W tle widzimy sylwetkę zamku wawelskiego.   

Obraz znajduje się obecnie w zbiorach Muzem Narodowego w Warszawie.

Hołd Pruski ( Jan Matejko).

Hołd Pruski. Mal Jan Matejko.

(źródło: http://www.pinakoteka.zascianek.pl/ )

Obraz powstał w latach 1879-82. Przedstawia scenę hołdu złożonego przez Albrechta Hohenzollerna królowi Zygmuntowi Staremu 10 kwietnia 1525 roku. Ukończone płótno Jan Matejko podarował krajowi, jako zaczątek  planowanego odrodzenia zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu. Ostatecznie obraz nigdy nie trafił na Wawel, i do dzisiaj eksponowany jest w Sukiennicach w Sali Hołdu Pruskiego. 

We wrześniu 1939 roku "Hołd Pruski" został wywieziony do Zamościa, gdzie ukryto go przed Niemcami. Dzięki staraniom rektora kościoła pw. Św. Katarzyny ks. dr. Wacława Staniszewskiego prowadzone przez Niemców śledztwo w tej sprawie sprowadzono na fałszywy trop. "Hołd" ponownie przewieziono do Krakowa, gdzie ukryty w Muzeum Czapskich dortwał do końca wojny. 

Wśród historycznych postaci w wykreowanej przez Matejkę scenie centralne miejsce zajmują Albrecht Hohenzollern, klęczący z chorągwią w dłoniach i przyjmuiący jego hołd król Zygmunt Stary (z prawej strony). 5letni chłopczyk za królem to Zygmunt August , podtrzymywany przez ochmistrza dworu Piotra Opalińskiego. Powyżej widzimy biskupa krakowskiego Piotra Tomickiego. Za nim stoi arcybiskup Jan Łaski. Dalej w prawo widzimy wojewodę wileńskiego i kanclerza Wielkiego Księstwa Litewskiego Olbrachta Gasztołda. Mężczyzna z mieczem na lewo od niego to Hieronim Łaski. Postać za grupą króla, trzymająca chorągiew z białym orłem to chorąży krakowski Andrzej Tęczyński. Z lewej strony przed nim, z królewskim jabłkiem w dłoni stoi kanlcerz wielki koronny Krzysztof Szydłowiecki.  Na prawo od niego stoi kasztelan krakowski Mikołaj Firlej. Zbrojna postać na koniu z prawej strony to starosta chmielnicki Przecław Lanckoroński. Z lewej strony obrazu mężczyzna trzymający dokument opatrzony pieczęcią królewską to Bartolommeo Berrecci, architekt i twórca renesansowego zamku królewskiego na Wawelu. Jego twarz to jeden z dwóch na tym obrazie autoportretów Matejki. Podkręcający wąsa starszy mężczyzna z lewej strony obrazu to hetman wielki litewski książę Konstanty Ostrogski. Na lewo w dół od niego pieniądze z tacy bierze marszałek nadworny Andrzej Kościelecki (podskarbi i zarządca żup wielickich). Na prawo od księcia Ostrogskiego stoi (w hełmie) wojewoda krakowski Jan Amor Tarnowski. Za grupą Albrechta widzimy królową Bonę (portret żony artysty - Teodory).  Przed królem leży Stańczyk. Zatroskana mina to pyttanie "czy to na pewno jest zwycięstwo?". Jest to drugi na tym płótnie autoportret Jana Matejki.  

Wzięcie do niewoli arcyksięcia Maksymiliana przez Jana Zamoyskiego pod Byczyną (Jan Matejko)

Wzięcie do niewoli arcyksięcia Maksymiliana przez

Jana Zamoyskiego pod Byczyną.

Obraz jest kopią autorstwa Piotra Walerskiego. 

Obraz ten został namalowany w 1884 roku. Przedstawia scenę wzięcia do niewoli arcyksięcia Maksymiliana przez hetmana Jana Zamoyskiego po bitwie pod Byczyną. Bitwę owo stoczono 24 stycznia 1588 roku niedaleko wsi Roszkowice k. Byczyny. Starcie zakończyło się klęską wojsk arcyksięcia, który schronił się w Byczynie,  gdzie wobec spodziewanego szturmu wojsk polskich skapitulował. Na obrazie Maksymilian na znak poddania się w niewolę oddaje swój rapier hetmanowi Zamoyskiemu. 

W 1944 roku roku obraz zaginął podczas Powstania Warszawskiego.

-----------------------------------------------
Opis obrazu na podstawie opracowania Mariana Groszkowskiego:
http://piotrwalerski.alte.pl/malarstwo_historyczne.html

Alchemik Sędziwój i Zygmunt III (Jan Matejko).

Alchemik Sędziwój i Zygmunt III Waza. Mal. Jan Matejko (1867 r.).



Przedstawiona na obrazie scena rozgrywa się w komnacie "Achemia", na pierwszym piętrze Zamku Wawelskiego. Klęcząca postać z lewej strony to alchemik Michał Sędziwój.  Prezentuje on wyciągniętą przed chwilą z pieca monetę zmienioną w bryłkę złota, jako owoc udanej transmutacji metalu w złoto. W centrum stoi król Zygmunt III Waza. Postać z lupą z lewej strony króla to marszałek wielki koronny Mikołaj Wolski (sponsor badań Sędziwoja). Za królem stoi wojewoda sandomierski Jerzy Mniszech, a zza królewskiego fotela wychyla się błazen. Czarno odziana postać z różańcem po prawej stronie to ksiądz Piotr Skarga (królewski spowiednik). W tle widziwmy jedną z dam dworu. Do tej postaci pozowała Teodora - żona Jana Matejki.

Carowie Szujscy na Sejmie warszawskim (Jan Matejko).

Carowie Szujscy na Sejmie warszawskim

(29 października 1611 r.). Mal. Jan Matejko (1892 r.).

Jan Matejko wzorował się na zaginionym obrazie Tomasza Dolabelli "Przyjęcie Szujskich w Sali Senatu w 1611 r".  Przedstawiona powyżej scena wydarzyła się 29 października 1611 roku, w Wielkiej Sali Senatu, na Zamku Królewskim w Warszawie. Carowie Szujscy zostali wzięci do niewoli (czy raczej przejęci od moskiewskich spiskowców, którzy ich wcześniej uwięzili) przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego 13 dni po bitwie pod Kłuszynem (4 lipca 1610 r).

Z lewej strony widzimy króla Zygmunta III Wazę siedzącego w stroju koronacyjnym na tronie okrytym szkarłatem z biały orłem. Przed królem stoi hetman Żółkiewski wskazujący na Szujskich. Jeden z nich pada na kolana dotykając czołem posadzki. Drugi schyla się w głębokim ukłonie. Z prawej strony widać moskiewskie sztandary zdobyte pod Kłuszynem.

.

Chrzest Litwy (Jan Matejko).

 

Chrzest Litwy (fragment). 

 

Mnich franciszkanin błogosławiący biblią. Przed nim z włócznią Skirgiełło Iwan, książę trocki i połocki oraz podparty pod boki Witold Aleksander, książę grodzieński, wielki książę litewski . 

Jan Matejko namalował "Chrzest Litwy w 1889 r.  Obraz (znajdujący się obecnie na Zamku Królewskim w Warszawie) przedstawia scenę uroczystego chrztu dostojników i ludu litewskiego.  Odnosi się do wydarzeń z 1387 roku. W lutym tegoż roku król Władysław Jagiełło przybył do Wilna, razem z franciszkanami, którzy rozpoczęli rekolekcje i nauki dla litewskich wielmożów. Oficjalnie chrystianizacji Litwy zakończyła się w 1388 r.

Stańczyk Jana Matejki.

Pierwotny tytuł to „Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska”. Jest to oczywiście błąd, bowiem ówczesną królową Polski była jeszcze Barbara Zapolya. Obraz namalowany w 1862 roku przedstawia Stańczyka, nadwornego błazna Zygmunta Starego. Scena rozgrywa się w 1514 roku, po odbiciu przez wojska moskiewskie Smoleńska (o czym informuje leżący na stole dokument). Za oknem z lewej strony widzimy kometę będącą znakiem przyszłych nieszczęść, a z prawej strony fragment balu u królowej Bony. Elity bawią się, i tylko błazen jest świadomy długofalowych konsekwencji upadku Smoleńska.

Bitwa pod Grunwaldem (fragmenty) Jana Matejki.

Wielki książę Witold (Aleksander).

Śmierć Wielkiego Mistrza. Postacie zadające Urlykowi śmiertelne ciosy to kat (z lewej strony w czerwonym kapturze z toporem) wykonujący "sprawiedliwy wyrok", oraz chłop żmudzki z włócznią Św. Maurycego (symbolizuje chrzest Litwy, który umożliwił zjednoczenie sił i zwycięstwo nad Zakonem).

Zawisza Czarny z Garbowa.

 Skarbek z Gór (z lewej strony).